پی آرپی (Platelet Rich Plasma) یا پلاسمای غنـی از پلاکـت  یـک روش درمانی نسبتاً جدید است که بـه تـازگی در درمان برخی بیماری ها در حوزه هـای  گوناگون شامل پزشکی ورزشی،ارتوپدی، دندانپزشکی، گـوش و حلـق وبینی، جراحـی اعصـاب، چشـم پزشـکی،ارولـــوژی، تـــرمیم زخـــم، زیبـــایی وجراحی های قلب، قفسه سینه و  صورت محبوبیــت یافتــه اســت . در ایــن روش درمــانی از خــون خــود بیمــار بــرای جداسازی پلاکت استفاده می شود. پـس از خــونگیری ازبیمار  نمونــه خــون سانتریفوژ شده و  پلاکت ها از سایر اجزاخون جدا مـی شـوند . پلاکـت هـا حـاوی تعــداد زیــادی از فاکتورهــای رشــد وسـایتوکین هـایی هسـتند کـه بـر رونـد التهاب، خونریزی بعد از عمـل، عفونـت،ترمیم زخم و بافت نرم مؤثر هستند.

در حیطه پزشکی ورزشی، اولین بـاردر سال ۱۹۹۰ پـی آرپـی بـرای درمـان مشــکلات تانــدون اســتفاده شــد و ازآنجایی که از خون خود بیمار بـه جـای داروهـایی نظیـر کورتـون اسـتفاده شـدمورد توجه قـرار گرفـت. هنـوز تعـاریف قطعی در خصوص چگونگی انجـام ایـن روش درمانی  جدید از لحاظ  نحوه،دفعات و حجم تزریق، غلظت پلاکت یـاسلول های سفید در مایع تزریق، انتخاب بیمـاران و فعـا لسـازی پلاکـت قبـل از تزریق وجود ندارد. با این وجـود شـواهد موجـود گواه تأثیربخشـی این روش درمـانی در آسـیب هـای مـزمن تانـدون شامل آرنج تنیس بـازان و خـار پاشـنه وآسـیب هـای غضـروفی شـامل آرتروز مفاصل است.

تکنیک هـای تولیدکننـدهPRP از لحاظ غلظت پلاکـت ایجـادی بـه دو دسـته اصلی تقسیم می شوند:

– گروهـــی بـــا غلظـــت پایین تر پلاکت (۵/۲ تا ۳ برابرغلظت پلاکت خون بیمار)

– گروهی با غلظـت بـالاتر پلاکت (۵ تـا ۹ برابـر غلظـت پلاکت خون بیمار).

انــواع بــا غلظــت بــالاتر پلاکــت دارای فــاکتور رشــد بالاتر بوده و بالقوه تأثیربخشی بالاتری دارند. اگرچه غلظت مناسب پلاکت در درمان بیماری های مختلف متفاوت می باشد و نیازمند تحقیقات بیشتری  است.

برای جلوگیری از فعال سازی پلاکت بــا تزریــق پــی آرپــی و آزاد شــدن قبل از تزریق بسیاری از پروتوکـل هـا از سوزن سایز بـزرگ (بـیش از ۲۲) بـرای گرفتن خون و تزریـقPRP  بـه بیمـار  استفاده می کنند . همچنین برای جلوگیری از انعقادخون بسیاری از کیت های پی آرپی از ضد انعقاد سیترات دکستروز (ACD) استفاه می کنند . افزودن سیترات سبب اسیدی شدن نمونه خون شده و به همین علت در برخی دستورالعمل های پی آرپی  از مواد قلیایی برای برگشـتPH   نمونه به حد فیزیولوژیـک قبـل ازتزریق استفاده می شود .

می توان پی آرپی را قبل از تزریق با افـزودن تـرومبین یـاکلسیم کلراید فعال کرد. این کار سـبب تشـکیل ژل پـی آرپـی مـی شـود کـه در درمان زخم های مزمن عروقـی اسـتفاده می شود. با این حال برای تزریقات داخل بافت نرم و مفصلی فعال سازی زودهنگام عمل تزریق را دشوار کرده و لذا توصـیه نمی شود کـلاژن موجـود در بافـت نـرم خود سبب فعالسازی کلاژن می شود

بــا تزریــق پــی آرپــی و آزاد شــدن فاکتورهای التهابی پاسخ التهـابی ایجاد شده سه روز به طول می انجامد . پس از آن فاز رشد رخ می دهد که نیازمند چند هفته زمان است. مشخصه این فاز تجمع فیبروبلاست ها در محل تزریق است . با شروع کلاژن سازی ترمیم وارد فاز شکل گیری یا ریمادلینگ می شود که ۶ ماه به طول می انجامد و سبب استحکام بافت می شود.

موارد کاربرد عمده پـی آرپـی درحیطه پزشکی ورزشی عبارتند از: 

بیماری های تاندون، کشـید گی هـای رباط ها و عضلات، آرتروز، بیمـاری هـای دیسک های بین مهـره ای، درمـان عـدم جوش خوردن شکستگی ها و آزادسـازی عصب است.

موارد منع تجویز مطلق پی آرپـی عبارتند از:   

بیماری هایی که با اشکال در عملکرد پلاکت همراهند، کـاهش شـدید تعـداد پلاکت خـون، ناپایـداری همودینامیـک، سپتی سمی، عفونـت موضـعی در محـل تزریق، عدم رضایت بیمار.

موارد منع تجویز نسبی  پی آرپی عبارتند از:  

استفاده بیمار از داروهای ضدالتهابی غیر استیروئیدی (NSAIDs) در مـدت۴۸ ساعت گذشـته، تزریـق کورتـون درمحل درمـان ظـرف یـک مـاه گذشـته،اســـتفاده سیســـتمیک از داروهـــای کورتیکواس تیروئیدی در مدت۲ هفته گذشته،  استعمال دخانیات، تب یا بیمــاری اخیــر، ســرطان بــه خصــوص ســرطان هــای خــونی یــا اســتخوانی،هموگلــوبین کمتــر از ۱۰ گــرم در هــر سی سی، پلاکت کمتر از  ۱۰۵ هـزار درهر سی سی.

توجه: تجویز پی آرپی باید توسط پزشک دوره دیده و بـا تأییـد تشـخیص قطعــی صــورت پــذیرد. از بیمــار بایــد رضایت آگاهانه گرفته شود. قبل از تجویز پی آرپـی بیمـار بایـد از داروهای آرام بخــش و ضــددرد اســتفاده کنــد.

گرچه توصیه به عموم مردم و ورزشکاران آنست که در شرایط آلودگی شدید هوای بیرون به انجام ورزش در محیطهای سر پوشیده نظیر منازل و سالنهای ورزشی  بپردازند، باید توجه کرد که  کیفیت هوای  این گونه محیطها نیز میتواند ناسالم بوده  و ورزش در آنها سبب به خطرافتادن سلامتی ورزشکار و افت کارایی ورزشی وی شود. در حقیقت در بسیاری از مواقع  کیفیت هوای سالنهای ورزشی بدلیل تجمع تعداد زیادی از افراد در آنها و عدم وجود تهویه کافی،  نامناسب بوده و مناسب ورزشکارانی نیست که در این سالنها   با شدت بالا ورزش میکنند. آلودگی هوای داخل سالنهای ورزشی نظیر هوای داخل منازل میتواند ناشی از منابع آلوده کننده متعددی باشد . این منابع  شامل موارد ذیل است:

الف ـ عوامل احتراقی  نظیر آلاینده های ناشی از  احتراق و سوزاندن روغن، گاز طبیعی، نفت، زغال سنگ، چوب و تنباکو(سیگار) . بعضی از این آلاینده ها ناشی از اشکال در عملکرد و یا نصب غیر صحیح وسایل احتراقی  داخلی  است.برای مثال افزایش غلظت مونوکسید کربن در محیطهای سربسته  ناشی ازنصب غیرصحیح بخاریها و دودکش آنها .
ب-مواد ساختمانی ، تجهیزات و  وسایل داخل منازل و سالنهای ورزشی  نظیر عایقهای معیوب حاوی  آزبست ، زیراندازهای مرطوب ، کابینت ها و  وسایل چوبی ساخته شده از فراورده های چوبی فشرده  نظیر نئوپان.
ج-فراورده های مورد استفاده در نظافت و نگاهداری منازل و سالنهای ورزشی، نظافت و تفریحات شخصی. نظیر حلالهای سفیدکننده، رقیق کننده ها (تینر ) های رنگ
د-سیستمهای گرمایش و سرمایش مرکزی و وسایل رطوب زا.
ه-منابع آلاینده  بیرونی نظیر گاز رادون، حشره کشها  و منابع آلاینده هوای خارج .

غلظت  برخی از این آلاینده ها در محیط های سربسته بدلیل عدم تهویه مناسب و ارتباط  با فضای بیرون  میتواند تا حد مرگباری افزایش یابد که نمونه بارز آن گاز منوکسید کربن است که بدلیل احتراق ناقص و عدم تخلیه کافی آلاینده های حاصل از احتراق سوختهای فسیلی در محیطهای  سربسته تجمع کرده و سبب مسمومیت و مرگ افراد میشود. ارتباط هوای داخل منازل و سالنهای ورزشی با فضای بیرون از سه راه امکانپذیر است. راه اول نفوذ هوای بیرون و آلاینده های موجود در آن از طریق درزها و خلل و فرج موجود در ساختمان و اطراف درها و پنجره ها است. راه دوم تهویه طبیعی نام دارد و به معنی حرکت آزاد هوای بیرون بداخل ساختمان و بالعکس  از طریق بازکردن پنجره ها  و درهای ساختمان است. تفاوت دمای هوا بین داخل و خارج ساختمان و جریان باد عامل اصلی حرکت هوا بداخل  ساختمان در این راه است. راه سوم تهویه مکانیکی است که به معنی خروج فعالانه هوا از داخل ساختمان است که میتواند در سیستمهای تهویه پیشرفته با جایگزینی هوای درون با هوای بیرونی پس از فیلتر کردن آلاینده های آن و بهسازی هوای بیرونی   همراه باشد. عمل تهویه مکانیکی میتواند بصورت متناوب نظیر آنچه که توسط هودهای آشپزخانه و یا هواکشهای حمام صورت میپذیرد بوده  و یا پیوسته در تمام ساعات شبانه روز انجام شود. میزان جایگزینی هوای درون با بیرون تحت عنوان میزان تبادل هوا خوانده شده و متاثر از هر سه عامل ذکر شده است. در صورتی که میزان تبادل هوایی ساختمان اندک باشد غلظت آلاینده های هوای داخلی پس از ایجاد  بسرعت در محیط داخل ساختمان  تجمع می یابند.

 

اثرات آلاینده های هوای داخل ساختمان بر سلامتی و کارایی ورزشی ورزشکاران میتواند به سرعت و یا با فاصله زمانی طولانی پس از مواجهه آشکار شود. اثرات سریع که بعد از یک یا چند بار مواجه با آلاینده های هوای داخل ساختمان  ظاهر میشود  عبارتند از تحریک و خارش چشمها، بینی و گلو،سردرد، سردرد و خستگی. این علایم معمولا کوتاه مدت بوده و با قطع تماس با آلاینده ها از بین میروند. علایم آسم و حساسیت نیز ممکن است با تماس با برخی آلاینده های هوای داخلی تشدید شود. نمونه بارز  آن را  میتوان در استخرهای سرپوشیده و در اثر استنشاق بخارات کلر دار در ورزشکاران حساس به این ترکیبات مشاهده کرد.

اثرات درازمدت مواجهه با آلاینده های هوای داخل ساختمان ممکن است سالها یا ماهها پس از مواجهه با آلاینده های هوا ظاهر شده و شامل  برخی بیماریهای قلبی، ریوی و سرطان ها بوده و میتواند بسیار خطرناک و کشنده باشد. نکته مهم آنست که  فرد ممکن است مدتها قبل از تشخیص بیماری فاقد هر گونه علامت و نشانه ای مبنی بر آغاز بیماری باشد. لذا توجه به کیفیت هوای داخل ساختمان جهت پیشگیری از این دسته ها از بیماریها حایز اهمیت فراوان است .متاسفانه در خصوص حداقل غلظتهای آلاینده های هوای داخل ساختمان که سبب ایجاد بیماری میشوند هنوز اختلاف نظر بسیاری وجود دارد و نمیتوان در این خصوص و همچنین زمان لازم پس از مواجهه برای پیدایش اثرات منفی در افراد و ورزشکاران اظهار نظر دقیقی کرد. پاسخ افراد و ورزشکاران نیز به آلاینده های هوای داخل ساختمان متفاوت است. نشان داده شده است که ورزشکاران رده بالا و قهرمانی نسبت به برخی آلاینده های ریوی حساستر هستند. این امر بدین دلیل است که این افراد بدلیل تهویه ریوی بالا درحین ورزش با غلظت بالاتری از آلاینده ها در تماس هستند. آسم ناشی از ورزش به معنی حملات آسم متعاقب ورزش شدید است. گرچه این حالت در بیمارانی که سابقه آسم ریوی دارند شایعتر است اما در افراد بدون بیماری زمینه ای ریوی نیز گزارش شده است. در ورزشکاران رده بالا و قهرمانی بخصوص ورزشکاران رشته های استقامتی (نظیر دوندگان، دوچرخه سواران،پاروزنان و ورزشکاران سه گانه )، ورزشکارانی که در آب وهوای سرد ورزش میکنند (نظیر کوهنوردان و اسکی بازان) و شناگران این بیماری شایعتر از افراد عادی است. طی سالهای اخیر بیماری آسم و آسم ناشی از ورزش در ورزشکاران رده قهرمانی سیر فزاینده ای داشته است. در طی المپیک تابستانی سال ۲۰۰۰ شیوع آسم و آسم ناشی از ورزش در ورزشکاران استرالیایی ۲۱ درصد گزارش شد درحالی که این میزان در المپیکهای تابستانی سالهای ۱۹۷۶ و۱۹۸۰ کمتر از ۱۰ درصد بود. مکانیسم ایجاد آن در شناگران به استنشاق گازهای حاوی کلر و فراورده های حاصل از آن که بصورت لایه ای بر روی سطح آب استخرها ایجاد میشود نسبت داده شده است.

از عوامل مهم دیگر تحریک و آسیب مجاری تنفسی درورزشکارانی که در فضاهای سرپوشیده ورزش میکنند میتوان به  آلاینده های بیولوژیک  اشاره کرد. این آلاینده ها شامل باکتریها، قارچها،کپکها، ویروسها، ادرار، مدفوع و بزاق حیوانات، مایتها، سوسکها و گرده های گیاهان است. منابع این آلاینده ها در هوای داخل ساختمان متفاوت بوده و شامل خاک، انسانها،گیاهان و حیوانات  است. پروتئین موجود در ادرار موش یک آلرژن(ماده حساسیت زای) قوی است و پس از خشک شدن قابلیت انتشار از طریق هوا را دارد.آلودگی سیستمهای تهویه مطبوع وکولرها به باکتریها، قارچها و کپکها سبب انتشار این عوامل بداخل فضای ساختمان میشود.یک نمونه بارز این وضعیت  بیماری لژیونلا است که از راه استنشاق باکتری عامل این بیماری ایجاد شده و مهمترین دلیل آن آلودگی سیستمهای تهویه مطبوع ساختمان به عامل این بیماری است. عامل مهم دیگر میزان رطوبت نسبی فضای اتاق است که سبب تسهیل رشد عوامل بیولوژیک در فضای داخل ساختمان میشود. میزان رطوبت نسبی توصیه شده برای منازل ۳۰ تا ۵۰ درصد است و مقادیر بالاتر با رشد و تکثیر عوامل بیولوژیک همراه است.علاوه بر بیماریهای عفونی، افزایش حساسیت و آسم نیز از پیامدهای تنفس و ورزش در چنین محیطهایی است.