پی آرپی (Platelet Rich Plasma) یا پلاسمای غنـی از پلاکـت یـک روش درمانی نسبتاً جدید است که بـه تـازگی در درمان برخی بیماری ها در حوزه هـای گوناگون شامل پزشکی ورزشی،ارتوپدی، دندانپزشکی، گـوش و حلـق وبینی، جراحـی اعصـاب، چشـم پزشـکی،ارولـــوژی، تـــرمیم زخـــم، زیبـــایی وجراحی های قلب، قفسه سینه و صورت محبوبیــت یافتــه اســت . در ایــن روش درمــانی از خــون خــود بیمــار بــرای جداسازی پلاکت استفاده می شود. پـس از خــونگیری ازبیمار نمونــه خــون سانتریفوژ شده و پلاکت ها از سایر اجزاخون جدا مـی شـوند . پلاکـت هـا حـاوی تعــداد زیــادی از فاکتورهــای رشــد وسـایتوکین هـایی هسـتند کـه بـر رونـد التهاب، خونریزی بعد از عمـل، عفونـت،ترمیم زخم و بافت نرم مؤثر هستند.
در حیطه پزشکی ورزشی، اولین بـاردر سال ۱۹۹۰ پـی آرپـی بـرای درمـان مشــکلات تانــدون اســتفاده شــد و ازآنجایی که از خون خود بیمار بـه جـای داروهـایی نظیـر کورتـون اسـتفاده شـدمورد توجه قـرار گرفـت. هنـوز تعـاریف قطعی در خصوص چگونگی انجـام ایـن روش درمانی جدید از لحاظ نحوه،دفعات و حجم تزریق، غلظت پلاکت یـاسلول های سفید در مایع تزریق، انتخاب بیمـاران و فعـا لسـازی پلاکـت قبـل از تزریق وجود ندارد. با این وجـود شـواهد موجـود گواه تأثیربخشـی این روش درمـانی در آسـیب هـای مـزمن تانـدون شامل آرنج تنیس بـازان و خـار پاشـنه وآسـیب هـای غضـروفی شـامل آرتروز مفاصل است.
تکنیک هـای تولیدکننـدهPRP از لحاظ غلظت پلاکـت ایجـادی بـه دو دسـته اصلی تقسیم می شوند:
– گروهـــی بـــا غلظـــت پایین تر پلاکت (۵/۲ تا ۳ برابرغلظت پلاکت خون بیمار)
– گروهی با غلظـت بـالاتر پلاکت (۵ تـا ۹ برابـر غلظـت پلاکت خون بیمار).
انــواع بــا غلظــت بــالاتر پلاکــت دارای فــاکتور رشــد بالاتر بوده و بالقوه تأثیربخشی بالاتری دارند. اگرچه غلظت مناسب پلاکت در درمان بیماری های مختلف متفاوت می باشد و نیازمند تحقیقات بیشتری است.
برای جلوگیری از فعال سازی پلاکت بــا تزریــق پــی آرپــی و آزاد شــدن قبل از تزریق بسیاری از پروتوکـل هـا از سوزن سایز بـزرگ (بـیش از ۲۲) بـرای گرفتن خون و تزریـقPRP بـه بیمـار استفاده می کنند . همچنین برای جلوگیری از انعقادخون بسیاری از کیت های پی آرپی از ضد انعقاد سیترات دکستروز (ACD) استفاه می کنند . افزودن سیترات سبب اسیدی شدن نمونه خون شده و به همین علت در برخی دستورالعمل های پی آرپی از مواد قلیایی برای برگشـتPH نمونه به حد فیزیولوژیـک قبـل ازتزریق استفاده می شود .
می توان پی آرپی را قبل از تزریق با افـزودن تـرومبین یـاکلسیم کلراید فعال کرد. این کار سـبب تشـکیل ژل پـی آرپـی مـی شـود کـه در درمان زخم های مزمن عروقـی اسـتفاده می شود. با این حال برای تزریقات داخل بافت نرم و مفصلی فعال سازی زودهنگام عمل تزریق را دشوار کرده و لذا توصـیه نمی شود کـلاژن موجـود در بافـت نـرم خود سبب فعالسازی کلاژن می شود
بــا تزریــق پــی آرپــی و آزاد شــدن فاکتورهای التهابی پاسخ التهـابی ایجاد شده سه روز به طول می انجامد . پس از آن فاز رشد رخ می دهد که نیازمند چند هفته زمان است. مشخصه این فاز تجمع فیبروبلاست ها در محل تزریق است . با شروع کلاژن سازی ترمیم وارد فاز شکل گیری یا ریمادلینگ می شود که ۶ ماه به طول می انجامد و سبب استحکام بافت می شود.
موارد کاربرد عمده پـی آرپـی درحیطه پزشکی ورزشی عبارتند از:
بیماری های تاندون، کشـید گی هـای رباط ها و عضلات، آرتروز، بیمـاری هـای دیسک های بین مهـره ای، درمـان عـدم جوش خوردن شکستگی ها و آزادسـازی عصب است.
موارد منع تجویز مطلق پی آرپـی عبارتند از:
بیماری هایی که با اشکال در عملکرد پلاکت همراهند، کـاهش شـدید تعـداد پلاکت خـون، ناپایـداری همودینامیـک، سپتی سمی، عفونـت موضـعی در محـل تزریق، عدم رضایت بیمار.
موارد منع تجویز نسبی پی آرپی عبارتند از:
استفاده بیمار از داروهای ضدالتهابی غیر استیروئیدی (NSAIDs) در مـدت۴۸ ساعت گذشـته، تزریـق کورتـون درمحل درمـان ظـرف یـک مـاه گذشـته،اســـتفاده سیســـتمیک از داروهـــای کورتیکواس تیروئیدی در مدت۲ هفته گذشته، استعمال دخانیات، تب یا بیمــاری اخیــر، ســرطان بــه خصــوص ســرطان هــای خــونی یــا اســتخوانی،هموگلــوبین کمتــر از ۱۰ گــرم در هــر سی سی، پلاکت کمتر از ۱۰۵ هـزار درهر سی سی.
توجه: تجویز پی آرپی باید توسط پزشک دوره دیده و بـا تأییـد تشـخیص قطعــی صــورت پــذیرد. از بیمــار بایــد رضایت آگاهانه گرفته شود. قبل از تجویز پی آرپـی بیمـار بایـد از داروهای آرام بخــش و ضــددرد اســتفاده کنــد.
